VILAGRAFÍAS

Vilagrafías é unha recreación poético-fotográfica da xeografía visual e sentimental das vilas e cidades galegas.

A poesía e a fotografía teñen o mesmo itinerario e ás veces as mesmas postais na maleta. As vilas estanse a converter no grande escenario da terra, o labirinto perfecto para atopar o corazón perdido das cousas. É ben certo que até agora a vida na cidade era sinónimo de progreso, mais hoxe son moitas as urbes que se converteron en escenarios do desencanto. Así, dende a ilusión ou o medo, as ciudades resultan indefinibles. Do mesmo lugar hai unha visión diúrna e outra nocturna. Unha optimista e outra pesimista. Unha cara árida e outra amable. Un punto de encontro e moitos de desencontro. Desta idea xorde esta proposta, un traballo de escritores e escritoras sobre a súa vila ou cidade emocional que fai agromar a imaxe fotográfica.

As ciudades son topografías da memoria e o sentimento, e tanto a cidade como a fotografía están en continua evolución e definición, por iso estas palabras e imaxes non tratan de documentar as vilas senón de buscar unha nova linguaxe, de reinventar a visión das cidades.

A partir das palabras dos escritores e escritoras que naceron, viven ou senten as vilas, e dende a experiencia cultural e vital as fotografías son coma unha mergullo nos lugares. Neles a imaxe e a sombra chegan a fundirse coa cidade, para facer un exercicio de reflexión sobre os espazos de dentro-fóra, día-noite, observador-actor, tentando recrear o labirinto da cidade, onde fotografía e poesía nun camiño que transcorre en vías paralelas, buscan a súa propia expresión, a expresión da procura do noso imaxinario.

Anxo Cabada

VERÍN

O lugar do corazón

Tal vez foi Julio Cortázar o autor da seguinte sentencia: «Todo o que se escribe nestes tempos e que paga a pena ler está orientado cara á nostalxia». Creo que non se equivocaba. Eu, máis excesivo aínda, diría con Proust que non existen máis paraísos que os perdidos. A infancia, por exemplo. Nela xogabamos a cambiar cromos na Praza Maior, ou na rúa do Pozo, ou na Alameda. Pero non eran cromos de Verín, senón de fútbol: distantes e distintos. Por iso esta idea de reescribir a miña vila en escasos caracteres resulta estimulante: unha idea da memoria que alumbra evocadora e suxerente. Non se trata simplemente de coleccionar imaxes fermosas, senón de algo máis importante para quen sosteña esta imaxe nas mans: o territorio da memoria, Verín. Creo que aquí figuran –aínda que só sexa en función evocativa– os espazos que ao longo dos anos foron constituíndo parte da cultura da miña tribo: o castelo, o río, San Lázaro, a Rúa Maior, as igrexas e prazas, as fontes de auga curadora, os edificios insólitos. Aquí, aínda que non o queiramos, estamos nós debuxados con lume imborrable. Nós, coas discordias e diferencias e coincidires e credos e particularidades que nos unen e desunen. Nós cabalgando o cabalo azul dos soños, perseguindo unha luz situada no horizonte de todas as palabras, dos amores arrebatados, dos ganados, das esperanzas e infernos de cada día, do fervor da ilusión, da néboa e soles e invernos que a nosa pel garda baixo sete chaves (ou baixo sete chuvias, non sei). Nós, ou Verín, que é o mesmo. Nós, eu, con poucos anos e cunha presa de imaxes entre os meus ollos. Repetidas a maioría. Pero iso, aínda que non o queiramos, é o noso propio existir: unha repetición constante, envolvente, circular. E sempre regresamos aos lugares do corazón que nos perfilaron como somos, coas nosas escasas virtudes, cos nosos tantos defectos. Velaquí a oportunidade de revivirme, de reemocionarme, reencantarme: palpando a imaxe da miña terra nas nubes da memoria. Regresar aos lugares do corazón: eses que nos definen e perfilan, que non poden mentir porque son parte do noso adentro. Os lugares do corazón, eses onde imos perdendo os anos. Perdendo os anos e ganando a vida.

Vén ao meu entendemento, flor de melancolía, a frase de Cortázar: a nostalxia, o desexo incólume de prenderme ao castelo de Monterrei, Támega, ao todo que fun e son. Tribo milenaria que aviva o desexo de seguir vivindo. En Verín, especialmente.

XOSÉ CARLOS CANEIRO

TUI

Clausura

Conservo só fragmentos inconexos da súa memoria de neno, de mozo que ficou paralisado de súpeto polo alustro do Terror e da Tristura. Na cidade permanecen ecos do seu corpo a brincar polos carreiros da alameda, no mesmo ámbito do derradeiro instante do seu pai, 30 de outubro de 1936. Dirán: sempre esa teima de convocar a morte do avó en vertixe horizontal de chumbo. Son os fragmentos que gardo, inconexos, da memoria agredida de quen apenas podía falar. Entupíaselle a gorxa no aceno difícil da confidencia, cando nomeaba a vida, a morte do seu pai. E, cara atrás, que medida tan breve de lembranzas nos deixou. Aquela tarde na torre da catedral: a campá que case esmaga o seu corpo de neno. Ou a hora de mediodía e os avisos dos irmáns pola horta adentro: que veñas xantar, que non demores máis. A casa grande, no barrio do Rollo, á que nunca quixo regresar. A nai, dona María Blázquez, centro de todas as horas.

El non podía lembrar e, non obstante, cos anacos mínimos da memoria do meu pai consigo reconstruír unha imaxe de tecidos permanentes, arrecendos de colmado mítico, de droguería popular, temperatura de maio en tarde vagarosa, calellas apretadas entre muros, rúas oblicuas a baixar en procura da ribeira. E de patios interiores, pechados dentro das casas que agatuñan en pirámide construída por lei intelixente de serena acumulación. Claustros de territorio mínimo, ateigados de vexetación entre a que sobrancea algunha árbore de estatura soberana. Xardíns botánicos de xestión privada, familiar, espazos de vontade secreta que a indiscreción vixiante dos ollos tenta revelar desde a altura onde me sitúo para contemplar a liña da fronteira, o río permanente, sabio en caudal. E sei que estou a mirar, aguilloado en ansia de esculca e interpretación, a mesma fotografía, a mesma e insólita paisaxe urbana, de acrópole grega, que tantas veces debeu sentir o meu pai desde os socalcos superiores da cidade, desde detrás da catedral, esa extraordinaria arquitectura sen semellanza. Sei que el soñaba, coma min, coa utopía de ingresar na clausura de cada xardín e comprender así todas as vidas desas casas fantásticas que parecen doutra terra, doutro mundo.

XOSÉ MARÍA ÁLVAREZ CÁCCAMO

PONTEDEUME

 

 

lembro as barcas atadas a un cabo
no peirao de Pontedeume
abaneadas polos ventos e a maré

as gaivotas colosais na vibración do aire
e as gándaras de nubes a pousar sobre os piñeiros

e quen pasará esa ponte quen se despide
co pano branco e oxidado da camelia?

o sol e a sombra

os peixes con ollos de mazá rebulen na saudade

un papel engurrado voa e arrástrase polas rúas e o mercado

e aquela canción como era a canción?

por que de todo este escenario
me escollerían as barcas?

 

 

EVA VEIGA

 

 

 

VILAGARCÍA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VILAGARCÍA

“A xente que paseaba asomábase ao noso portal para admirar o curioso “dripping”, que producían as raiolas de luz da tardiña nunha planta moteada de prata que había na escaleira, como se dunha auténtica obra de Jackson Pollock se tratara.”

Dende este prímulo recordo da miña vivencia en Vilagarcía reviso na memoria o álbum de fotos da familia, e dende alí, mirando polos ollos doutros van saíndo as imaxes evocadoras do Balneario da Concha, dos castelos de madeira co seu arrecendo a resina, do Casablanca cos seus vidros de cores, das regatas de balandros e a impresionante imaxe das locomotoras cruzando para o peirao do Ramal entre gran estrondo e inmensas nubes de vapor. Todas elas conforman un escenario entre romántico e mercantil narrado en branco e negro, onde os espectadores son xentes que traballan, pasean ou conversan nas terrazas dos cafés, mentres procedente de Canarias arriba o Romeu con carga mixta…

Un mundo idílico e ultramarino que aínda hoxe dalgunha maneira permanece e se condensa na gran bola do mundo da Lloyd Nortealemana de Bremen, exposta na consignataria de Reboredo, na Avenida da Mariña, e diante da cal inevitablemente me deteño e admiro sempre que paso por alí.

Destes recordos, tan cheos de ausencias e presenzas estáticas en branco e negro, paso ao mundo da cor da man dos longos e mozos paseos ata Ferrazo,ou en dorna polas Malveiras e Cortegada, pero sen esquecer algo que sería imposíbel, aqueles baños na praia da Cachúmbola, nun mar da cor do viño e das laranxas que aínda hoxe provocan en min grande saudade.

Despois viñeron os amigos inseparábeis, con conversas e días tamén interminábeis nas tabernas xa desaparecidas como a de Oubiña, cuxos bocois aínda aboian hoxe pola miña cabeza entre cancións e guitarras babélicobáquicas.

Falar de Vilagarcía é falar dunha vila que anceia ser cidade, cunha cadencia “British” e un atisbo de modernidade, unha modernidade de luces e sombras como a doutros tantos lugares, pero ó remate, e sempre, Vilagarcía será un porto agarimoso e de abrigo-amigo; unha sinfonía de mastros e botabaras decote preparada para acariñarnos os ouvidos mentres nos amosa o espectáculo luminoso do seu tesouro que é a Ría.

XAQUÍN CHAVES

BETANZOS

Betanzos, nacida como Dionisio dúas veces, é unha illa con forma de rosa, abrazada a unha fantasía de cristal. Ao raiar o día, unha luz de prata e sangue bica os ollos das pontes. Floridas solainas, igrexas con sinais de lume, hortas de suaves cores doces relembran os traballos e as glorias de antano.

No lenzo da memoria vexo unha imaxe nítida: a praza do Campo, coa fonte de Diana e a escultura de dous indianos, encadrada por maxestosos edificios que non son o que representan. A cidade convértese nesta explanada en foro, en ágora, en tribunal. Pero tamén en paseo no que se cruzan os vilegos de linaxe cos rexos campesiños e as mozas louzás que os luns van en silencio cara as fábricas.

Por esta ampla xeometría pasearon o devanceiro Pita, que deu vida a un globo sen tripulantes; Carri Carri, autor dun tratado sobre a linguaxe das estreliñas, precursor dos voos sen motor, e fabricante de avións de madeira cos que se guindaba desde as árbores; e, como non, os irmáns García Naveira, filántropos de épicos soños e de xenerosa caridade… Estamos na fronteira entre un casco antigo de rimadas e melancólicas rúas e o Betanzos máis novo e dinámico (que se envolve na bandeira desmelenada do progreso). No corazón da parte antiga dorme Andrade o bo, que de vello quixo purificarse e mandou erguer o máis fermoso monumento funerario de Occidente. Alí, nunha sombra dourada do convento franciscano, repousa suspendido no aire por xabaríns de pedra e maxia. Din os gharelos que de noite o espírito de Andrade voa polas rúas, escoltado por un cortexo de bacantes, sátiros e silenos. Sábese que nos Caneiros participa nas danzas. Os seus seguidores falan alegres nas feiras, coidan con esmero os pámpanos, coroan con loureiro aos veciños que ofrecen viño nos baixos das súas casas.

Betanzos, señores de pantera e de lebreiro, vento mariño nas prazas, xente que ri, que canta, que entre a brétema peta na Historia con sangue glorioso. Na hora humilde na que a morte bate nas portas dos betanceiros ninguén sabe onde Caronte ten posto o seu fielato fluvial.

ESTRO MONTAÑA

 

 

 

A CORUÑA

As xoias nas augas verdes

Entro no verde do mar ás doce e cinco minutos
Riazor o gris do ceo
na auga dormen as voces das miñas terras perdidas
a música das algas brancas
nado debaixo das augas xélidas
O meu corazón azul
esperta
contemplando os minutos da miña vida
os segundos tranquilos
a eternidade
Riazor o gris do ceo
durme a miña casa azul en Alemaña
chea de música
libros e flores
as miñas irmás turcas no meu xardín sorrinte
a miña horta pensativa en inverno
a brancura nevada
Riazor o gris do ceo
As xoias nas augas verdes
Cantan os meus libros
Flota o meu violín a miña frauta a viola da gamba
da miña nai
O sorriso dos anxiños bebés
na miña alma na miña vida
As bágoas da música azul
entran no meu corazón
Riazor o gris do ceo

HEIDI KÜHN BODE

Anxo Cabada